بازگشت به صفحه اصلى







دکتر محمّد مصدّق؛
آسیب شناسی یک شکست
(از انقلاب مشروطیّت به انقلاب اسلامی)


( ٤٦٣صفحه،با جلد سلفون و عکس های متعدّد،انتشارات فرهنگ) farhangpublisher@yahoo.ca

آنچه می‌خوانيد

ديباچه     ٣٤ - ١٥

- انقلاب مشروطيـّت و مصالحـهء مشروطه ‌خواهان و مشروعه‌ طلبان
ـ انقلاب ١٩١٧ روسيّه و تحـّولات جديد در منطقه و ايران
ـ رضاشاه در رقابت دو ابَرقدرت روسيـهء كمونيست و امپراطوری انگليس
ـ سقوط رضاشاه و درايت و كاردانی محمد علی فروغی
ـ آغاز سلطنت محمد رضاشاه ِجوان: "عصر ترور و آشوب"
ـ مصدّق نمايندهء آرمان‌های عدالتخوهانه و ضداستعماری مردم ايران
ـ عصبيـّت در تاريخ ايران
ـ تاريخ ايدئولوژيك و ايدئولوژيك كردن تاريخ
ـ سايـهء سنگين "٢٨ مرداد ٣٢" بر حافظـهء تاريخی روشنفكران و رهبران سياسی ايران
ـ دكتر مصدّق، از فرصت‌سازی‌ها تا فرصت ‌سوزی‌ها
ـ روش تحقيق
ـ عامل "تك علّتی" (دولت بيگانه) در آسيب شناسی دكتر مصدّق، گمراه كننده است
ـ ضرورت تبديل كردن "گذشته" به "تاريخ"
ـ كتابی در همدلی و دوستی.

١ ـ تأمّلاتی در بارهء انقلاب مشروطيـّت     ٤٨-٣٥

-بی‌خبری فتحعلی ‌شاه قاجار از تحـّولات جهان در اواسط قرن نوزدهم
ـ اوضاع اجتماعی ايران به روايت "گاسپار دروويل"
ـ حكومت قانون، اولين شعار رهبران و روشنفكران جنبش مشروطيـّت
ـ بافت اقتصادی ـ اجتماعی ايران در آستانـهء انقلاب مشروطيـّت
ـ شكست ايران در دو جنگ با روسيه و تأثير آن در جامعـهء ايران
ـ انقلاب مشروطيـّت، انفجاری در مرز پوسيدگی و انحطاط
ـ جنبش مشروطيـّت، بزرگ‌ترين جنبش اصلاح‌طلبانـهء تاريخ معاصر ايران
ـ مبانی فكری روشنفكران جنبش مشروطيـّت
ـ عارف قزوينی، ترانه‌سرای بزرگ انقلاب مشروطيـّت
ـ كاميابی‌ها و ناكامی‌های جنبش مشروطيـّت.

٢ ـ دكتر محمّد مصدّق؛ آسيب ‌شناسی يك شكست     ٣٦٨-٤٩

غوغای نفت:
- رضاشاه قرارداد "دارسی" را در آتش انداخت
ـ دو سنگ ِ آسياب (قدرت‌های روس و انگليس) و "هنر ِ تحقـّق ممكنات"
ـ پس از تهديد نظامی انگليسی ها، رضاشاه بناچار قرارداد جديد را می پذيرد
ـ دولت ساعد مراغه‌ای و قرارداد "گس ـ گلشائيان"
ـ دولت شوروی و تقاضای امتياز نفت شمال
ـ سرلشكر رزم‌آرا: ملّی كردن شتابزدهء صنعت نفت، بزرگ‌ترين خيانت است
ـ دكتر مصدق خطاب به رزم‌آرا: به وحدانيـّت حـّق در همين مجلس (شورای ملّی) شما را می‌كُشم
ـ قتل رزم‌آرا توسط فدائيان اسلام.

فكر ملّی كردن صنعت نفت از كيست؟:
-در فضای ترس و تهديد و وحشت، عموم نمايندگان مجلس، يك‌شبه، طرفدار ملّی كردن صنعت نفت شدند!
- ساعد مراغه ای و سیاست "تحریم مذاکرات نفت"
- غلامحسین رحیمیان و عبّاس اسکندری برای اوّلین بار از لزوم "ملّی کردن صنعت نفت" سخن گفتند
- مبتکر ملّی کردن صنعت نفت: دکتر حسین فاطمی؟ حسین مکّی؟ یا...

... كه عشق آسان نمود اوّل، ولی افتاد مشكل‌ها:
- ملّی كردن صنعت نفت، خواست تاريخی ملّت ايران
ـ خوش‌بينی های ساده ‌لوحانـهء ياران مصدّق در فروش نفت به جهانيان
ـ احساسات و عصبيـّت‌ها
ـ مصدّق: "اين مسئلـهء (ملّی كردن صنعت نفت) يك مسئلـهء سياسی است"
ـ مصدّق دست خالی از آمريكا برمی‌گردد
ـ مصدّق: "ما نمی‌بايست تصـّور كنيم عايدات نفت داريم".

انتخابات شوم:
- نظر كارل پوپر در بارهء وظيفـهء يك سياستمدار صديق
ـ شاه و پيشنهاد نخست ‌وزيری به الهيار صالح و حسين مكّی
ـ مصدّق و سياست ِ "همه چيز يا هيچ چيز"
ـ استعفای مصدّق و شورش ٣٠ تير ١٣٣١.

پوپوليسم و مصدّق:
- پوپوليسم، محصول توسعه‌نيافتگی جامعه
ـ رهبران پوپوليست، هم "آشوب‌زا" و هم "آشوب‌زی"
ـ مولّفــهء دين در جنبش‌های پوپوليستی
ـ پوپوليسم، انتقالپارلمانبهخيابانو استقرار يك "ديكتاتوری خيابانی"
ـ رهبران پوپوليست و "توهـّم توطئه".

برخی خصلت‌ها و خُلقيـّات دكتر مصدّق:
١ ـ مصدّق و مذهب
٢ ـ اعتقاد به قدرت انگليس
٣ ـ مصدّق و قانون اساسی
٤ ـ مصدّق و مجلس
٥ ـ مصدّق و دادگستری
٦ ـ مصدّق و آزادی مطبوعات
٧ ـ از مريضی تا تمارض!
٨ ـ مصدّق در جلسات هيأت دولت.

مصدّق و قوام‌السلطنه:
- قوام‌السلطنه و مصدّق در جنبش مشروطيـّت
ـ نظر قوام و مصدّق در بارهء تشكيل حزب و نهادهای حزبی
ـ قوام‌السلطنه و جدائی دين از سياست
ـ مصدّق در برزخ سنّت و تجدّد
ـ قوام‌السلطنه و مصدّق: منافع ملّی؟ يا وجاهت ملّی؟

اقتدار حكومت يا حكومت اقتدار؟:
- "قانون امنيـّت اجتماعی" و تحكيم قدرت و اقتدار مصدّق
ـ ياران نزديك مصدّق عليه او طغيان می كنند
ـ حزب توده: "مصدّق، يك شعبده‌باز ِ پير"
ـ حسين مكّی؛ از "سرباز فداكار وطن" تا "سرباز خطاكار وطن"
ـ حسين مكّی: "مصدّق مرتكب اشتباهی می‌شود كه زيان‌های فاحش و جبران‌ناپذيری برای ايران دارد".
ـ عُمده شدن "جنگ داخلی" و فراموش شدن مسئلــهء نفت.

خليل ملكی؛ انديشمند تنها:
- نظر ملكی در بارهء رهبر و رهبری
ـ انشعاب از حزب توده
ـ "نيروی سوم" بعنوان يك نيروی چپ ِ مستقل و ملّی
ـ ملكی و "بروتوس"های وطنی
ـ مهم‌ترين ويژگی‌های شخصيـّت ملكی: استقلال انديشه، عقلانيـّت، ايراندوستی و اصلاح‌طلبی
ـ نظرات ملكی در بارهء امپرياليسم، روشنفكران، جلال آل‌احمد، دكتر مصدّق، جبهـهء ملّی، اصلاحات اجتماعی شاه و شورش ١٥ خرداد خمينی
ـ ديدار ملكی با شاه
ـ خليل ملكی و عبدالحسين نوشين.

تأمّلی در برخی واژگان و مفاهيم:
-جعل ِتعريف كلماتی كه در فرهنگ سياسی و تاريخ معاصر ايران، منشأ و معنائی ندارند
ـ تفاوت "مصالح ملّی" و "منافع شخصی" در ارزيابی شخصيـّت‌های سياسی
ـ نام اصلی طرح عمليـّات سازمان سيا، "ت.پ.آژاكس" و هدف اصلی آن، "پاكسازی ايران از حزب توده" بود.

صداها و سوداهای پنهان:
- دكتر مصدّق، بعنوان يكی از بازماندگان خاندان قاجار و مخالفت پايدار او با رضاشاه
ـ گزارش هندرسون در بارهء روحيـّات دكتر مصدّق
ـ شورش ٣٠ تير ١٣٣١ و بازگشت مجدّد مصدّق به حكومت
ـ قدرت مطلقــهء دولت مصدّق: كسب "اختيارات فوق‌العاده"
ـ ٨٠% اختلاف با شركت نفت انگليس خاتمه يافته تلقّی می‌شد
ـ دكتر مصدّق: احمدشاه قاجار "پادشاه جوانبخت" و "شاه وطن‌پرست"
ـ ياران و مشاوران نزديك مصدّق و سودای "جمهوريخواهی"
ـ حسين مكّی:"دكتر مصدّق می‌خواست شاه را بركنار كند".
ـ شاه: "همه نوع حاضرم رضايت خاطر مصدّق را فراهم نمايم".

آخرين پيشنهادات آمريكا و انگليس:
- مصدّق در ترس و ترديد عملی، مذاكرات نفت را به بن‌بست كشانيد
ـ "دورانديشی، يگانه فضيلت لازم برای انديشه و عمل سياسی"
ـ نظر كارشناسان و متخصّصان نفتی در بارهء آخرين پيشنهادات آمريكا و انگليس
ـ آيزنهاور، رئيس جمهور جديد آمريكا، باوجود خوش‌بيني‌های اوليـّه‌اش در "حفظ مصدّق"، خواهان بركناری مصدّق گرديد
ـ اختلاف و انشعاب در جبهـهء ملّی
ـ نظر دولت آمريكا: حزب توده، تنها ميدان‌دار ِ عرصــهء سياست آيندهء ايران.

طرح كودتا:
- انگليسی‌ها دولت آمريكا را برای سرنگونی دولت مصدّق، متقاعد می‌كنند
ـ مخالفت برخی از دولتمردان و مسئولان سازمان سيا با كودتا
ـ تظاهرات توانمند حزب توده در سالگرد ٣٠ تير
ـ طرح كودتا شتاب می‌گيرد
ـ تعجـّب و ناباوری خليل ملكی از تظاهرات عظيم حزب توده
ـ "سفير فوق‌العادهء شوروی" در ايران.

طرح كودتا؟ يا طرح كودكانه؟:
-چرا سازمان سيا بخش مهمـّی از اسناد اوّلين و آسان‌ترين تجربــهء كودتائی خود را از بين برده است؟
ـ اسناد وزارت امور خارجـهء آمريكا و گزارش مهـّم "ويلبر" و ديگران
ـ افسانه‌سازی‌ها و دروغپردازی های "كرميت روزولت"
ـ طرح سازمان سيا بيشتر به يك "طرح كودكانه" شبيه بود تا به يك "طرح كودتا".

مخالفت شاه با كودتا:
- دكتر محمّد مصدّق، سخنگوی خشم و خروش تاريخی ملّت ايران عليه استعمار انگليس
ـ طرح كودتا: "شاه، محور اساسی عمليـّات است"
ـ مخالفت شاه با كودتا براساس اسناد سازمان سيا و وزارت امور خارجــهء آمريكا.

نهم اسفند ١٣٣١، آغازی برای پايان حكومت مصدّق:
-مخالفت آيت‌الله كاشانی، قوام‌السلطنه، مكّی و بسياری از سياستمداران ديگر با توافق شاه و مصدّق
ـ شاه و ثريا در "كاخ تنهائی"
ـ تصميم شاه برای سفر به خارج از كشور
ـ مخالفت علما و سياستمداران با سفر شاه و تجمع مردم در برابر كاخ سلطنتی
ـ تظاهرات خشمگينانهء مردم عليه مصدّق كه برای مشايعت شاه به كاخ آمده بود
ـ رد آخرين پيشنهادات مناسب آمريكا و انگليس در ٢٩ اسفند ١٣٣١.

كج‌تابی ها و كج‌راهی‌ها:
- سياست، يعنی: "هنر تحقّق ممكنات"
ـ مصدّق:"هدف ملّت ايران [از ملّی شدن صنعت نفت] پول نبود"!
ـ تبديل مسئلـهء مالی به مسئلـهء سياسی
ـ از اصلاح‌طلبی تا انقلابی‌گری
ـ شاه:"مصدّق بايد از طريق پارلمان بركنار شود"
ـ ربودن و قتل سرلشكر افشارطوس.

انحلال مجلس:
- از "آشوب‌زائی" تا "آشوب‌زيستی"
ـ تفسير قانون اساسی به نام "مصلحت اجتماعی" و حضور هيجانی ِ "تودهء مردم" بعنوان "درستی عمل و قـّوهء تمييز و تشخيص مردم"
ـ اختيارات فوق‌العادهء ٦ ماهه و يك ساله و تحقير و تهديد نمايندگان مجلس
ـ علل انحلال مجلس توسط مصدّق
ـ صديقی خطاب به مصدّق: "شما می‌خواهيد وزير ِدستگاه دولت، نوكر شما باشد!"
مصدّق: "شاه فرمان عزل مرا نمی‌تواند بدهد و بر فرض هم بدهد، ما به او گوش نمی‌كنيم"
ـ گريــهء غلامحسين صديقی برای بازداشتن مصدّق از انحلال مجلس.

رفراندوم "دموكراتيك":
-هندرسون (سفير آمريكا در ايران): "مصدّق با روحيــهء كنونی اش، هرج و مرج و انقلاب را به راحتی بر آنچه كه او به مفهوم "تسليم شدن به انگليس" تلقّی می‌كند، ترجيح می‌دهد"
ـ سالگرد ٣٠ تير و حضور گسترده و توانمند حزب توده
ـ رفراندوم انحلال مجلس: دو صندوق جداگانه برای موافقان و مخالفان!

سرلشكر زاهدی و مصدّق:
- زاهدی، آزاد كنندهء خوزستان نفت‌خيز از چنگ شيخ خزعل
ـ زاهدی، زندانی نيروهای متّفقين در حمله به ايران (١٣٢٠)
ـ زاهدی، وزير كشور مصدّق
ـ زاهدی و اختلاف با مصدّق
ـ زاهدی خود را برای نخست‌ وزيری آماده می‌كند
ـ مصدّق در زندان زاهدی.

"وحشت سرخ": سلطــهء كمونيسم (حزب توده) بر ايران:
- موقعيـّت استراتژيك ايران در منطقه و خواب‌های روسيـّه و اتّحاد جماهير شوروی
ـ ماجرای امتياز نفت شمال و غائلـهء آذربايجان
ـ آمريكا در ديده و ديدگاه مصدّق، فاطمی، مكّی و ديگران
ـ حمايت آمريكا از ناسيوناليسم و دولت‌های ملّی در منطقه برای مقابله با كمونيسم
ـ كودتای كمونيست‌ها در چكسلواكی (فوريه ١٩٤٨) و جنگ كُره (١٩٥٠)
ـ نگرانی آمريكا از "خطر استيلای وحشت سرخ بر ايران"
ـ نظر رهبری حزب توده در بارهء جبهــهء ملّی
ـ مصدّق، "خطر فروپاشی ايران و تهديد حزب توده" را عُمده می‌كند.

سازمان افسران حزب توده:
-حملــهء ارتش‌های متّفقين به ايران و تار و مار شدن ارتش نوپای كشور در شهريور ١٣٢٠
ـ تشكيل كانون "افسران ناسيوناليست"
ـ "حماسـهء استالينگراد"، الهام‌بخش افسران آرمانخواه ايران
ـ حزب توده در آغاز يك حزب ملّی و ميهنی بود
ـ صف‌بندی‌های ارتش در آستانهء ٢٨ مرداد ٣٢
ـ سازمان افسران حزب توده؛ "سپاه عظيم و رزم‌ديدهء توده‌ای‌ها"
ـ سازمان افسران و امكانات و قدرت فوق‌العاده و باورنكردنی آن
ـ نفوذ اعضاء سازمان افسران حزب توده در مهم‌ترين و حساس‌ترين مقامات و موقعيـّت‌های نظامی كشور
ـ سازمان افسران حزب توده در تدارك كسب قدرت سياسی؟
ـ سازمان افسران حزب توده و طرح و تكميل كروكی و نقشهء پادگان‌های مهـّم تهران در قبل از 28 مرداد 32.

مذاكرات و مقدّمات سرنگونی دولت مصدّق:
- شاه، خواهان بركناری مصدّق از طريق پارلمان يا به شيوهء قانونی است
ـ نامـهء حائری‌زاده (از بنيانگذاران جبهــهء ملّی) به دبير كل سازمان ملل و متّهم كردن مصدّق به نقض حقوق بشر
ـ "وحشت سرخ بر ايران"
ـ مخالفت شاه با طرح كودتا.

تغيير طرح كودتا:
دو رويداد مهـّم، زمينه‌ساز تغيير طرح كودتا
ـ انحلال مجلس توسط مصدّق، بهترين فرصت قانونی برای شاه
ـ طرح كودتا تغيير می‌كند.

فرمان عزل مصدّق و نقش سازمان افسران حزب توده:
- عزيمت نصيری بسوی اقامتگاه مصدّق برای ابلاغ فرمان شاه
ـ مصدّق: "دستخط مبارك به اينجانب رسيد"
ـ دستگيری غيرمنتظرهء سرهنگ نصيری توسط ستوان شجاعيان، عضو سازمان افسران حزب توده
ـ دستگيری فاطمی و دوستان همراه او
ـ مصدّق، فرمان عزل را از وزيران كابينه‌اش پنهان می كند.

فرمان عزل مصدّق: ايرادها و انتقادها:
١ ـ ابلاغ فرمان عزل دكتر مصدّق در نيمه شب
٢ ـ ارزش قانونی فرمان عزل

وقوع "كودتا" در نيمه‌شب ٢٥ مرداد؟
-جنگ روانی نشريـّات حزب توده در "احتمال وقوع كودتا" و تأثير آن بر روان و روحيـهء دكتر مصدّق
ـ آرايش نيروهای نظامی دكتر مصدّق
ـ آرايش نيروهای نظامی "كودتاچيان" (براساس روايت گزارشگر سازمان سيا)
ـ واقعــهء نيمه‌شب ٢٥ مرداد، يك "كودتا"؟!
ـ خروج شاه از ايران.

دكتر حسين فاطمی؛ علامت سئوال!؟:
- دكتر فاطمی: "آمریکا باید ایران را از این مرگ و فنا نجات دهد"
ـ نظرات حسين مكّی، مهندس عزّت‌الله سحابی و محمد علی موحد در بارهء دكتر حسين فاطمی
ـ همكاری فاطمی با انگليسی‌ها يك تلقّی نادرست و ناروا
ـ دشمنی ديرينــهء سرلشكر زاهدی و حسين فاطمی
ـ دكتر فاطمی: "حرف باد هواست! مدرك نمی‌خواهد!"
ـ مقالات تند دكتر فاطمی عليه شاه در ٢٥-٢٧ مرداد ٣٢
ـ حزب توده: "بايد با يك حملــهء مردانه، قلعــهء دربار را گشود"
ـ آيا دكتر فاطمی با رهبران حزب توده رابطه داشت؟

به سوی سرنوشت:
-پخش نامتعارف و سئوال‌انگيز مقالـهء پردشنام دكتر فاطمی عليه شاه از راديو تهران در ٢٥ مرداد ٣٢
ـ اقدامات نيروهای حزب توده در تخريب مجسمه‌های رضاشاه و تعويض نام خيابان‌های تهران همراه با "پرچم سرخ"
ـ ترس و نگرانی كَسبَه و پيشه‌وران و مردم عادی ِ تهران از حضور دوبارهء "ارتش سرخ"
ـ تغيير فضای روانی جامعه عليه مصدّق
ـ خواست مردم برای بازگشت شاه به ايران.

افسانــهء شعبان جعفری:
- جنبش‌های پوپوليستی و "اراذل و اوباش"
ـ پديدهء "لات" و "لوطی" در تاريخ اجتماعی ايران
- پيشنهاد دكتر فاطمی برای استفاده از "لات"ها و "لوطی"ها در حمله به تظاهرات مخالفان
ـ استخدام شعبان جعفری در ادارهء شهربانی دولت مصدّق
ـ شعبان جعفری و حمايت و احترام بسياری از سران جبهــهء ملّی
ـ شعبان جعفری: "آن زمان ما همه ـ دربَست ـ در اختيار مصدّق بوديم!"
ـ شعبان جعفری، فدائيان اسلام و آيت‌الله كاشانی
ـ شعبان جعفری تا شامگاه ٢٨ مرداد ٣٢ در زندان.

٢٨ مرداد ٣٢: گزاره‌ها و گزارش‌ها:
مقدّمه
ـ نظر دكتر سنجابی، مسعود حجازی، سرهنگ حسينقلی سرشته، سرهنگ نجاتی، سرتيپ رياحی و بابك اميرخسروی:
"در ٢٨ مرداد ٣٢ عموم تيپ‌های ارتش مستقر در پادگان‌های تهران به مصدّق وفادار بودند"
ـ خلع سلاح شدن افراد گارد شاهنشاهی و انحلال آن در روز ٢٥ مرداد و فقدان هرگونه نيروی رزمی ِ هوادار شاه برای دست زدن به "كودتای نظامی" در ٢٨ مرداد
ـ اسناد وزارت امور خارجـهء آمريكا در بارهء رويداد ٢٨ مرداد ٣٢
ـ گزارش "ويلبر"، (كارشناس سازمان سيا و از طـّراحان عمليـّات سرنگونی دولت مصدّق)
ـ گزارش دكتر غلامحسين صديقی، وزير كشور دولت مصدّق
ـ روايت بابك اميرخسروی، عضو كميتـهء مركزی حزب توده و درگير در صحنـهء ٢٨ مرداد
ـ روايت تورج جوادی، از اعضاء حزب زحمتكشان (دكتر بقائی)

سرتيپ محمد دفتری: خدمت يا خيانت؟:
- سرتيپ دفتری، "خائن ِ شمارهء يك" و "جزو افسران اصلی در شبكـهء كودتا"؟!
ـ مصدّق از همدستی سرتيپ دفتری با "كودتاچيان"، آگاه است
ـ انتصاب سرتيپ دفتری به رياست كلّ شهربانی و فرمانداری نظامی تهران در صبح ٢٨ مرداد ٣٢ توِسط دكتر مصدّق!
ـ تصميم آگاهانه و خِرَدمندانــهء دكتر مصدّق
ـ مصدّق نه از نيروهای ارتشی و نه از مردم، درخواست كمك نمی كند
ـ دكتر فاطمی: "اين پيرمرد، آخر همــهء ما را به كشتن می‌دهد!"

نقش و نقشـهء ديگر ِ مصدّق در روز ٢٨ مرداد:
- مصدّق: "با مطالعاتی كه كرده‌ام..."
ـ تعجـّب دكتر سنجابی
ـ مهندس حسيبی: "مصدّق نقشــهء خود را داشت و حاضر نبود در آن تغييری دهد"
ـ مصدّق، مرد ِ "اصلاح" نه "انقلاب"
ـ مصدّق، خواهان بازگشت "اعليحضرت همايونی شاهنشاه" به كشور.
نتيجه:

نتيجه:
...........

"سلامت را نمی‌خواهند پاسخ گفت":
- "پيروزی، كينه می‌آفريند، چون شكست خوردگان ناخشنودند"
ـ ٢٨ مرداد و تبديل شدن "تاريخ" به "تقويم" و سقوط "عقل نقـّاد" به "عقل نقـّال"
ـ روشنفكران و "مرداب‌های الكل".

اگر "كودتای ٢٨ مرداد" نبود!
- ممكنات سياسی و محدوديـّت‌های تاريخی دكتر مصدّق
ـ شكست مصدّق بعنوان محصول طبيعی ساختار اجتماعی و توسعه‌نيافتگی سياسی جامعــهء ايران
ـ مشكل اساسی جامعـهء ايران، يك مشكل ساختاری، معرفتی و فرهنگی است.

٣ ـ تأمّلاتی در بارهء انقلاب اسلامی ايران     ٤٢٤ - ٣٦٩

(از انقلاب مشروطيـّت به انقلاب اسلامی)
- اشاره
ـ انقلاب اسلامی، نالازم‌ترين و غيرضروری ترين انقلاب در تاريخ انقلاب‌های دو قرن اخير
ـ حكومت رضاشاه و گسست قطعی جامعــهء ايران از مناسبات ايلی و قبيله‌ای
ـ در بارهء خصلت "اسلامی" يا "غيراسلامی" انقلاب ايران
ـ انقلاب ايران، يك "انقلاب شهری"
ـ انقلاب ايران، يك "انقلاب جوان"
ـ علل داخلی و عوامل خارجی انقلاب
ـ رد تحليل‌های عاميانـهء ماركسيستی ِ "استبداد = انقلاب"
ـ روشنفكران و انقلاب ٥٧
ـ "بازگشت به خويش" يا "بازگشت به خيش"؟
ـ ادبيـّات و انقلاب
ـ آخرين شعر
ـ خاطرات و خطرات.

كتابشناسی و منابع           ٤٣٧-٤٢٥

نُمايه (نامنامهءتاریخی،سیاسی،اجتماعی،جغرافیائی وموضوعی)                        ٤٦٣-٤٣٩


کتاب"دکتر مصدّق؛..." را به بهای٢٠ یورو=٣٠دلار می توانید
ازاین مراکز پخش و فروش ،بخواهید:

Forough verlag
Jahn Str. 24
50676 Köln
Germany
Tel :0221 9235707
www.foroughbook.com
foroughbook@gmail.com

Ketab corp
1419 Westwood Blvd
Los Angeles,CA 90024
U.S.A
Tel :(310)477- 7477
www.ketab.com
ketab1@ketab.com

Sarayebamdad
10720 Yonge street
Richmond hill- On
L4C 3C9
CANADA
Tel :(905)780 5947
www.sbamdad.com
info@sbamdad.com